Atrakcje-Brzesko

Odsłony: 6866
Drukuj Email

GMINA BRZESKO
Okolice dzisiejszego Brzeska już w epoce mezolitu tj. 8300 - 4500 r. p.n.e. były zamieszkałe przez grupy zbieraczy i myśliwych. W IX i X wieku tereny obecnej gminy należały kolejno do Państwa Wiślan, Wielkomorawian oraz państwa czeskiego. Schyłek X wieku przyniósł panowanie pierwszych Piastów. Od XII do XIV wieku tereny wokół dzisiejszego Brzeska były obszarem intensywnego osadnictwa. Związane to było z rozwojem traktów handlowych na Ruś Halicką i Węgry. Zasługi Spytka z Melsztyna zadecydowały, że 24 stycznia 1385 roku królowa Jadwiga przeniosła posiadłości Melsztyńskich, w tym obecne miasto Brzesko, na prawo magdeburskie. W lipcu 1387 roku król Władysław Jagiełło potwierdził przywileje żony Jadwigi. Rozkwit miasta i okolic zahamowany został w wiekach XV do XVII. Początek temu dała w 1439 roku konfederacja Spytka z Melsztyna skierowana przeciw ówczesnemu możnowładcy, biskupowi Zbigniewowi Oleśnickiemu. Liczne przemarsze i pobuty wojsk, "Potop Szwedzki", a także epidemie "czarnej zarazy" niosły śmierć i spustoszenie. XVIII stulecie to wiek, gdzie próby rozwoju gospodarczego Brzeska niweczyły bezlitosne pożary. Po pierwszym rozbiorze Polski, Brzesko i okolice przeszły pod panowanie austriackie. Reformy monarchii przyczyniły się do powstania 1 1867 roku powiatu brzeskiego.
Znaczne ożywienie gospodarcze nastąpiło w drugiej połowie XIX wieku z chwilą przybycia Jana Ewangelisty Goetza, założyciela Browaru Okocim oraz oddaniem linii kolei żelaznych Kraków-Lwów. XX stulecie to nie tylko dwie wojny światowe, które odcisnęły swoje piętno na historii miasta, lecz także lata dynamicznego rozwoju gospodarczego.
KOŚCIÓŁ POD WEZWANIEM ŚW. JAKUBA APOSTOŁA
Wzniesiony w 1447 r. Obecna bryła neogotycka to efekt przebudowań dokonanych w 1863 r. i 1904 r. Wnętrze starej części Kościoła zdobią neogotyckie ołtarze i ambona wykonane w Tyrolu przez Ferdynanda Stuflesera. Jest on zbudowany w całości z cegły i kamienia. Ma tynkowane ściany przeprute ostrołukowymi otworami okien, opięte sięgającymi gzymsu wieńczącego uskokowymi szkarpami. Składa się z jednoprzestrzennej nawy, zachowanej częściowo północnej kaplicy, zamkniętego trójbocznie prezbiterium, przy którym znajduje się zakrystia z nowszym skarbczykiem na piętrze oraz kwadratowej, pięciokondygnacjowej wieży przystawionej do południowej ściany korpusu. Nawę i prezbiterium nakrywają wysokie siodłowe dachy o spadzistych połaciach i neogotyckich schodkowych szczytach. Wieżę natomiast nakrywa iglicowy hełm, któremu towarzyszą cztery narożne wieżyczki. Wyposażenie nakrytych sklepieniami krzyżowymi w początkach XX w. wnętrz jest już niemal w całości neogotyckie.


BROWAR OKOCIM
W województwie małopolskim jednym z ciekawszych obiektów architektury przemysłowej jest zespół urbanistyczno-architektoniczny browaru w Okocimiu. Zespół ten, doskonale wkomponowany w krajobraz, budowany był od 1845 r. i rozbudowywany aż do lat 30-tych XX w. Założony został w 1845 r. przez piwowara Jana Ewangelistę Goetza. Początkowo niewielki, z czasem browar ten stał się jednym z największych zakładów piwowarskich w Austro-Węgrzech, a później w Europie. Z wielu zachowanych budynków browarnianych najstarszy jest budynek administracyjny, zwany "starym pałacem", w którym mieści się browar, a także rezydencja rodu Goetzów. Budowla ta powstała w latach 1845-1850, rozbudowana została w 1870 r. oraz w latach dziewięćdziesiątych XIX w. i w 1905 r., zapewne przez wiedeńskiego architekta Leopolda Simony. Reprezentacyjne wnętrza, mimo, że po 1945 r. zostały zniszczone, a ostatnimi czasy przebudowane i zmodernizowane, nadal kryją zabytkowe klatki schodowe, boazerie, kafelki, balustrady, resztki dawnego ruchomego wystroju, W pobliżu browaru, tuż pod lasem od strony zachodniej, wznosi się drewniany budynek dawnego Teatru Letniego (dziś restauracja Zajazd Okocim), ufundowany przez Jana II Albina Goetz-Okocimskiego w 1902 r., zaprojektowany przez architekta Eugeniusza Wesołowskiego (1874-1950) z Zakopanego, w modnym wówczas stylu zakopiańskim.


ZESPÓŁ PAŁACOWO-PARKOWY GOETZÓW OKOCIMSKICH
Perłę brzeskich zabytków stanowi kompleks pałacowo-parkowy Goetz Okocimskich. Jest to bodaj jedyny w tej skali zrealizowany na tym terenie neobarokowo-neorokokowy pałac przemysłowca. Wybudowany został w latach 1898-1900 przez Jana II Albina Goetza -Okocimskiego (1864-1931), znanego przemysłowca, filantropa, działacza politycznego i właściciela okocimskiego browaru, oraz jego żonę hr. Zofię z Sumińskich. Zespół ten oprócz pałacu obejmuje kordegardę, bramę wjazdową wraz z ogrodzeniem, oranżerię, stajnie i budynek dla służby, rozlokowane w rozległym, malowniczym parku utrzymanym w stylu angielskim. W latach 1908-11 pałac rozbudowano o część wschodnią, wg projektu wiedeńskiego architekta Leopolda Simony. Od zachodu, do pałacu przylega kaplica o marmurowych ścianach, posadzce i balustradach chóru. Kaplica zwieńczona jest kopułą z latarnią, w której znajduje się malowidło z ok. 1900 r., przedstawiające "Wniebowzięcie NMP", wykonane przez Tadeusza Popiela. Pałac za czasów swej świetności pełen był wspaniałych mebli, kominków, pieców, kryształowych żyrandoli i kinkietów, obrazów, rzeźb, sztychów, starej broni, gobelinów, dywanów, szkła, porcelany i trofeów myśliwskich.

CMENTARZ ŻYDOWSKI 
Najstarszym i niewątpliwie najbardziej znaczącym obiektem, jaki pozostał po brzeskich Żydach, jest znajdujący się u zbiegu ulic Czarnowiejskiej i Gen. Okulickiego cmentarz żydowski (nowy), czyli kirkut. Usytuowany w północnej części miasta, około 0,5 km od Rynku, na lekko pochyłym terenie ma około 1,5 ha powierzchni. Założony najpewniej w pierwszej ćwierci XIX w. jest drugą już z kolei żydowską nekropolią w Brzesku.
RATUSZ
Ochroną konserwatorską objęty jest układ urbanistyczny Starego Miasta, który tworzą: Rynek, pl. Żwirki i Wigury, a także ulice Kościuszki, Głowackiego i Mickiewicza oraz przyległe. Ratusz pochodzi z 1909 r. i został skonstruowany według projektu Gabriela Niewiadomskiego; Stojący przy ulicy Kościuszki piętrowy, ceglany budynek z górującą nad nim wieżą jest obok gotyckiego kościoła św. Jakuba jednym z najstarszych i najokazalszych obiektów zabytkowych historycznego centrum Brzeska. Jest to najstarszy obiekt związany poprzez swoją historię z samorządowymi władzami miasta. Obecnie mieści się tam siedziba Miejskiego Ośrodka Kultury.

RYNEK
Uformowany tuż po nadaniu mu przez królową Jadwigę miejskiego prawa magdeburskiego, a więc po 1385 r. jeszcze do lat czterdziestych ubiegłego wieku pełnił rolę głównego placu targowego. I do niedawna był także głównym jego węzłem komunikacyjnym. Z jego naroży wyprowadzone zostały wszystkie główne ulice miasta i tędy już od XIV w. przechodził trakt ruski.


FIGURY I POMNIKI
Do zabytków zaliczono też figurę św. Floriana, wzniesioną w 1731 r., po pożarze w 1904 roku została ustawiona na środku Rynku Starego Miasta. Brzeski święty Florian jest największą tego rodzaju rzeźbą nie tylko w mieście i gminie, nie tylko w brzeskim powiecie, ale też w całej wschodniej części województwa małopolskiego. Jest przy tym rzeźbą pod względem artystycznym najdoskonalszą i najstarszym zabytkiem tego rodzaju w regionie.

OKOCIM
Wieś na południe od Brzeska (2 km) malowniczo położona na wzgórzach z których rozlega się widok na Nizinę Nadwiślańską oraz na Pogórze Karpackie. Pierwsze wzmianki o Okocimiu pochodzą z 1331 roku. W 1845 roku w Okocimiu powstał jeden z najsłynniejszych polskich browarów, założonych przez rodzinę Goetzów, która przybrała nazwisko Okocimskich. Obecnie, tereny na których stoi Browar Okocim leżą w granicach miasta Brzesko.

DWOREK ZIEMIAŃSKI
Staropolski dworek ziemiański z przełomu XVIII i XIX w. Zbudowany został w ostatnim dziesięcioleciu XVIII lub pierwszej tercji XIX w. Inicjatorem jego budowy mógł być jeden z kilku zmieniających się wówczas dość często właścicieli Okocimia Górnego: Leon Nowakowski, któryś z Rudnickich lub Spławskich, którzy w początkach XIX w. osiedli na zamku w pobliskim Dębnie, Teresa Dunin-Rogowska lub Józef Neumann.

KOŚCIÓŁ PARAFIALNY P.W. TRÓJCY PRZENAJŚWIĘTSZEJ
Podobno już w XV lub XVI w. była w Okocimiu kaplica, w której odprawiano nabożeństwa dla jego mieszkańców. W 1634 r. zastąpiona została niewielkim drewnianym kościółkiem, wzniesionym z fundacji Stanisława Czernego, przy którym ksiądz E. Kretkowski, wikariusz generalny krakowski ustanowił kapelanię należącą do parafii w Porębie Spytkowskiej, uposażoną dziesięcinami przez biskupa krakowskiego Piotra Gębickiego. Własnej parafii doczekał się Okocim dopiero w 1888 r. po wybudowaniu obecnego kościoła. Kościół okocimski wzniesiony został w latach 1884-1885 w oparciu o projekt cieszyńsko-wiedeńskiego architekta Maxa Schwedę. Jego konsekracji dokonał biskup tarnowski Ignacy Łobos. Stało się to 27 lipca 1891 r. W kaplicy Kościoła znajdują się dwa epitafia Goetzów. Jedno z nich poświęcone zostało Janowi Ewangeliście Goetzowi, właściwemu założycielowi okocimskiego browaru i fundatorowi kościoła. Wykonane w brązie w stylu neorenesansowym wmurowane zostało w wschodnią ścianę kaplicy. Centralną jego część zajmuje medalion z płaskorzeźbionym wizerunkiem Goetza przedstawionym w ujęciu profilowym. Drugie, także odlane w brązie epitafium umieszczono na zachodniej ścianie kaplicy. Podobne do poprzedniego poświęcone zostało Janowi Albinowi Goetzowi, synowi Jana Ewangelisty. Poświadcza to jego wizerunek oraz widniejąca pod nim inskrypcja: "Jan baron Götz Okocimski, urodzony 18 lipca 1864, zmarł 24 kwietnia 1931. Projekt i model epitafium Jana II Goetza wykonał wybitny krakowsko-rzymski rzeźbiarz Antoni Madeyski (1862-1939).
Budynek szkoły podstawowej, zbudowany w 1895 r. z fundacji Jana II Goetza. Jest to drugi już obiekt szkolny na tym miejscu. Pierwszy ufundował jego ojciec w początkach lat 60. XIX w. przekazując gminie parcelę z drewnianym budynkiem i materiałami budowlanymi niezbędnymi do przeprowadzenia jego remontu "pod warunkiem, że budynek użyty będzie na szkołę". Dzięki temu powstała w Okocimiu tzw. szkoła trywialna.

CMENTARZ PARAFIALNY
*Grobowiec Michała Rossknechta
Urodzony w 1846 r. w badeńskim Pfullendorf Rossknecht syn siostry Jana I Goetza - Joanny. Do Okocimia został sprowadzony w 1862 roku przez swojego wuja, gdyż ten potrzebował zaufanego pomocnika. W roku 1871 Jan I Goetz uczynił go zarządcą dóbr okocimskich, a w 1884 dyrektorem browaru, zakładów przemysłowych i dóbr ziemskich w Okocimiu. Następca założyciela browaru, jego syn Jan II Goetz, nie tylko utrzymał Rossknechta na stanowisku dyrektora browaru w Okocimiu, ale z chwilą nabycia browaru w Krakowie uczynił go również tam dyrektorem. Mimo niemieckiego pochodzenia Michał Rossknecht czuł się Polakiem.
*Grób zmarłego 8 września 1851 r. Józefa Neumanna
Właściciel okocimskich dóbr i inicjator budowy browaru.

JASIEŃ
Wieś położona w południowej części Pogórza Bocheńskiego, 3 km na wschód od Brzeska. Początki Jasienia sięgają XIII wieku. Jako osada należąca do komesa Spicimira z Piasku, Tarnowa i Melsztyna, kasztelana krakowskiego wymieniony został już w dokumencie króla Kazimierza Wielkiego z 1344 r. Do 1512 roku wieś była własnością Melsztyńskich.